Мектеп жатақханасындағы ер балалар тәрбиесі және олармен жұмыс жасау тәсілдері

Семей қаласындағы
жаратылыстану-математика бағытындағы
Назарбаев Зияткерлік мектебі
жатақханасының тәрбиешісі
Е. Е. Карибаев

Қазіргі білім беру жүйесінде мектеп жатақханасы оқушылардың өмірінің маңызды бөлігіне айналып отыр. Әсіресе, ұл балалар үшін жатақхана тек тұру орны ғана емес, тұлғалық қалыптасу, әлеуметтік бейімделу және өмірлік дағдыларды меңгеру кеңістігі болып табылады. Үйден жырақта өмір сүру баланың жауапкершілігін арттырып, өзін-өзі басқару қабілетін дамытса, екінші жағынан, психологиялық және әлеуметтік қиындықтарға да алып келуі мүмкін. Сондықтан жатақхана жағдайында ер балалармен жүргізілетін тәрбие жұмысы жүйелі әрі ғылыми негізде ұйымдастырылуы қажет.

Жатақхана – ұжымдық өмір сүру ортасы. Бұл жағдайда ұл балалар түрлі әлеуметтік топтармен өзара әрекеттесіп, қарым-қатынас дағдыларын дамытады. Тәрбие процесінде олардың бір-бірімен тіл табыса білуі, әлеуметтік нормаларды сақтауы және ортақ ережелерге бағынуы маңызды. Топтық жұмыстар мен жобаларды ұйымдастыру арқылы ынтымақтастық, өзара көмек, көшбасшылық қасиеттер қалыптасады. Мұндай жұмыстар балаларды ортақ мақсатқа жету жолында жауапкершілікпен әрекет етуге үйретеді.
Жатақхана жағдайында өзіндік дисциплина мен жауапкершілік тәрбиенің негізгі бағыттарының бірі болып табылады. Ұл балалар күн тәртібін сақтау, уақытты тиімді басқару, жеке және ортақ міндеттерді орындау арқылы дербестікке үйренеді. Тәрбиешілер балаларға өз әрекеттерінің салдарын түсіндіріп, тәртіп сақтаудың маңызын саналы түрде қабылдауына ықпал етуі тиіс. Бұл болашақта олардың қоғамда жауапты азамат ретінде қалыптасуына негіз болады.
Үйден алыс өмір сүру ұл балалардың эмоционалдық жағдайына тікелей әсер етеді. Жалғыздық, сағыныш, күйзеліс сезімдері жиі байқалуы мүмкін. Осыған байланысты жатақханадағы психологиялық қолдау жүйесін ұйымдастыру маңызды. Тәрбиешілер мен педагогтар балалардың көңіл күйін бақылап, қажет болған жағдайда психологиялық кеңес беріп, сенімді қарым-қатынас орнатуы тиіс. Әлеуметтік бейімдеу іс-шаралары баланың жаңа ортаға тез үйренуіне көмектеседі.
Ұжымдық ортада жанжалдардың орын алуы табиғи құбылыс. Сондықтан ұл балаларды жанжалдарды конструктивті жолмен шешуге үйрету қажет. Тиімді қарым-қатынас жасау, өз ойын мәдениетті түрде жеткізу, қарсы пікірді құрметтеу дағдылары олардың әлеуметтік жетілуіне оң әсер етеді. Бұл бағыттағы тәрбие жұмысы балалардың эмоционалдық интеллектісін дамытуға ықпал етеді.
Жатақхана жағдайында жеке кеңістікті сақтау мәдениетін қалыптастыру маңызды. Оқушылар өзгенің жеке өміріне құрметпен қарауды және ортақ тәртіпке бағынуды үйренуі тиіс.
Сонымен қатар, балаларға өз құқықтары мен міндеттерін түсіндіру олардың құқықтық сауаттылығын арттырады. Бұл өз құқықтарын қорғай білуге және міндеттерін жауапкершілікпен орындауға үйретеді.
Жатақханада ұйымдастырылатын қоғамдық және мәдени іс-шаралар ұл балалардың жан-жақты дамуына мүмкіндік береді. Спорттық, мәдени, шығармашылық іс-шаралар олардың бос уақытын тиімді ұйымдастырып, әлеуметтік белсенділігін арттырады. Мұндай іс-шаралар балалардың қызығушылықтарын дамытып, ұжыммен тығыз байланыс орнатуына ықпал етеді.
Мектеп жатақханасында ер балаларды тәрбиелеу – күрделі әрі көпқырлы процесс. Әлеуметтік орта, өзіндік тәртіп, эмоционалдық қолдау, қарым-қатынас мәдениеті және құқықтық тәрбиені үйлестіре отырып ұйымдастырылған тәрбие жұмысы оқушылардың толыққанды тұлға болып қалыптасуына негіз болады. Тәрбиешілер, мұғалімдер және жатақхана қызметкерлерінің өзара бірлескен жұмысы ұл балалардың әлеуметтенуін жақсартып, олардың болашақ өмірге дайын, жауапты азамат болып қалыптасуына мүмкіндік береді.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі: