Алматы облысы
Талғар ауданы
Елубаева Арайлым Тәсілбайқызы
Педагог-психолог
Педагог-психолог мамандығының мақсаты мен міндеттері
Қазіргі білім беру жүйесінде баланың тек білім алып қана қоймай, оның тұлғалық дамуы, эмоционалдық жағдайы, әлеуметтік ортаға бейімделуі және психологиялық қауіпсіздігі ерекше маңызға ие. Осы тұрғыдан алғанда, педагог-психолог мамандығы – білім беру саласындағы аса жауапты әрі маңызды бағыттардың бірі. Педагог-психолог оқушының ішкі жан дүниесін түсініп, оның қабілетін ашуға, қиындықтарын жеңуге және өзін қоғамның толыққанды мүшесі ретінде сезінуіне ықпал етеді.
Педагог-психолог мамандығының негізгі мақсаты
Педагог-психологтың басты мақсаты – білім алушылардың психологиялық денсаулығын сақтауға, олардың тұлғалық, зияткерлік және әлеуметтік дамуына қолайлы жағдай жасау.
Әр баланың мінезі, қабілеті, қызығушылығы, отбасылық ортасы мен өмірлік тәжірибесі әртүрлі. Сондықтан педагог-психолог барлық оқушыға бірдей талап қоюмен шектелмей, әр баланың жеке ерекшелігін ескере отырып жұмыс жүргізуі қажет.
Психологтың міндеті – оқушыға дайын шешім ұсынып қана қою емес, оның өз мәселесін түсінуіне, дұрыс шешім қабылдауына және өз мүмкіндіктеріне сенуіне көмектесу. Бұл – үлкен кәсіби шеберлікті, жауапкершілікті және адамға деген шынайы құрметті талап етеді.
Педагог-психологтың негізгі міндеттері
Педагог-психологтың қызметі бірнеше маңызды бағытты қамтиды.
Біріншіден, психологиялық диагностика жүргізу.
Оқушылардың жеке ерекшеліктерін, қабілеттерін, қызығушылықтарын, эмоционалдық жағдайын және қарым-қатынас ерекшеліктерін анықтау – психолог жұмысының маңызды бөлігі. Диагностика нәтижелері оқушыға тиімді психологиялық-педагогикалық көмек көрсетуге мүмкіндік береді.
Екіншіден, психологиялық кеңес беру.
Оқушы оқу үлгеріміне, құрдастарымен қарым-қатынасына, отбасындағы жағдайға немесе жеке басындағы мәселелерге байланысты қиындықтарға тап болуы мүмкін. Мұндай жағдайда психолог баланы тыңдап, оның сезімін түсініп, мәселені шешудің тиімді жолдарын бірге қарастырады. Сонымен қатар ата-аналар мен педагогтерге де психологиялық кеңес береді.
Үшіншіден, психологиялық түзету және дамыту жұмыстарын ұйымдастыру.
Психолог оқушылардың өзін-өзі бағалауын қалыптастыруға, эмоцияларын басқаруға, қарым-қатынас мәдениетін дамытуға, күйзелісті жеңуге және өз қабілеттерін дұрыс бағыттауға арналған тренингтер мен дамыту сабақтарын өткізеді.
Төртіншіден, бейімделу процесіне қолдау көрсету.
Мектепке алғаш келген бала немесе жаңа сыныпқа ауысқан оқушы үшін жаңа ортаға бейімделу оңай болмауы мүмкін. Педагог-психолог оқушының ортаға тез әрі қауіпсіз бейімделуіне жағдай жасап, сыныптағы психологиялық ахуалды бақылауда ұстайды.
Бесіншіден, алдын алу жұмыстарын жүргізу.
Қазіргі мектеп жағдайында буллинг, кибербуллинг, жанжал, әлеуметтік оқшаулану, оқу мотивациясының төмендеуі сияқты мәселелердің алдын алу маңызды. Психолог осындай жағдайларды ерте анықтап, олардың күрделенуіне жол бермеуге бағытталған профилактикалық жұмыстар жүргізеді.
Алтыншыдан, ата-аналармен және педагогтермен тығыз байланыс орнату.
Баланың психологиялық жағдайын бір ғана маман толықтай шеше алмайды. Сондықтан педагог-психолог сынып жетекшілерімен, пән мұғалімдерімен, ата-аналармен және мектеп әкімшілігімен бірлесіп жұмыс істеуі қажет. Ортақ мақсат – баланың қауіпсіз әрі қолайлы ортада білім алуына жағдай жасау.
Педагог-психологқа қойылатын талаптар
Бұл мамандық кәсіби біліммен қатар жоғары адамгершілік қасиеттерді де талап етеді. Педагог-психолог ең алдымен тыңдай білуі, сабырлы болуы, әр баланы құрметтеуі және оның жеке шекарасын сақтауы керек.
Сонымен қатар психологтың бойында эмпатия, жауапкершілік, байқағыштық, коммуникациялық қабілет және кәсіби әдеп қалыптасуы маңызды. Психолог баланы сынамайды, кемсітпейді және оның мәселесін өзгелерге жария етпейді. Сенім мен құпиялылық – психолог пен оқушы арасындағы кәсіби қарым-қатынастың негізгі қағидаларының бірі.
Қазіргі қоғамдағы педагог-психологтың рөлі
Қазіргі таңда білім беру жүйесі тек академиялық білім берумен шектелмейді. Мектеп – баланың тұлға ретінде қалыптасатын, достарымен қарым-қатынас жасайтын, өз болашағын айқындайтын маңызды әлеуметтік орта.
Сондықтан педагог-психологтың рөлі жыл сайын артып келеді. Ол оқушы мен мұғалім, оқушы мен ата-ана, оқушы мен қоғам арасындағы өзара түсіністікті қалыптастыруға ықпал етеді.
Педагог-психологтың жұмысының нәтижесі әрдайым нақты бағамен немесе көрсеткішпен өлшенбейді. Кейде оның ең үлкен жетістігі – өзіне сенімсіз баланың өз қабілетін сезінуі, тұйық оқушының достарымен еркін араласа бастауы немесе қиын жағдайға тап болған баланың өмірге деген оң көзқарасын сақтап қалуы.
Қорытынды
Педагог-психолог – баланың жан дүниесіне жол табатын, оның тұлғалық дамуына бағыт беретін маңызды маман. Бұл кәсіп тек психологиялық білімді ғана емес, үлкен жүректі, шыдамдылықты, жауапкершілікті және кәсіби адалдықты қажет етеді.
Білімді ұрпақ тәрбиелеу үшін оның психологиялық тұрғыдан да сау, өзіне сенімді, жауапкершілігі жоғары және қоғаммен дұрыс қарым-қатынас жасай алатын тұлға болып қалыптасуына жағдай жасау қажет. Осы міндетті жүзеге асыруда педагог-психологтың орны ерекше.
Педагог-психологтың басты мақсаты – баланың мәселесін ғана шешу емес, оның өз күшіне сенуіне, өзін тануына және өмірден өз орнын табуына көмектесу. Бұл – білім беру саласындағы аса ізгі әрі маңызды миссиялардың бірі.